Kompas to narzędzie, które ma prowadzić. Jego sens polega na tym, że w chwili niepewności pozwala określić kierunek, daje punkt odniesienia, uspokaja ruch, porządkuje decyzje. Dlatego właśnie nazwa „Kompas Jutra” od początku brzmiała obiecująco – sugerowała refleksję, odpowiedzialność, myślenie długofalowe. Problem polega na tym, że im dłużej przyglądamy się tej reformie, tym wyraźniej widać, że kompas nie tylko nie prowadzi, ale zaczyna wariować, a mapa, którą do niego dołączono, pełna jest białych plam, skrótów i niedorysowanych dróg.

Nie chodzi tu nawet o samą ideę zmian w edukacji. Większość nauczycieli, dyrektorów i rodziców zgadza się co do jednego: szkoła potrzebuje reform, potrzebuje aktualizacji, potrzebuje odpowiedzi na wyzwania świata, który zmienił się szybciej niż podręczniki. Problem zaczyna się w momencie, gdy reforma przestaje być procesem, a staje się wydarzeniem medialnym, gdy zamiast pracy u podstaw pojawia się presja tempa, a zamiast rozmowy – przekaz konferencyjny.

Weto Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego stało się w tej historii punktem zapalnym, ale jednocześnie punktem granicznym. Nie dlatego, że zamknęło drogę zmianom, lecz dlatego, że nagle obnażyło napięcia, sprzeczności i nerwowość, które narastały od miesięcy. Weto nie spadło z nieba. Było efektem rozmów, konsultacji, sygnałów wysyłanych przez środowiska oświatowe, w tym przez Koalicję na Rzecz Ocalenia Polskiej Szkoły, która od początku wskazywała, że reforma w obecnym kształcie jest niegotowa, niespójna i ryzykowna.

I właśnie w tym momencie wydarzyło się coś, co dla wielu było bardziej niepokojące niż same zapisy reformy. Zamiast spokojnej, merytorycznej odpowiedzi na argumenty pojawił się język, który w szkole byłby nie do zaakceptowania. Słowa padające z ust Minister Edukacji Barbary Nowackiej i Wiceminister Katarzyny Lubnauer – określenia w rodzaju „najgłupsze weto”, „bełkot”, „żałosna argumentacja” – nie były tylko emocjonalnym wybuchem. Były sygnałem. Sygnałem, że władza, która mówi o walce z hejtem, sama bardzo szybko sięga po język ośmieszania i pogardy, gdy ktoś odważy się postawić granicę.

Tu właśnie pojawia się postać, która burzy prosty podział na „naszych” i „obcych”. Marcin Józefaciuk – nauczyciel, polityk lewicy, człowiek, którego trudno podejrzewać o sympatie wobec obozu prezydenckiego – nie zaatakował Prezydenta. On uderzył w coś innego. W styl. W język. W sposób prowadzenia debaty. Wprost mówił o hejcie, o niemerytorycznym tonie konferencji Ministerstwa Edukacji Narodowej, o tym, że zamiast rozmowy pojawiło się ośmieszanie. I to jest moment kluczowy, bo pokazuje, że problem Kompasu Jutra nie jest już tylko sporem politycznym, ale kryzysem kultury rozmowy o edukacji.

Jeżeli nawet osoby, które ideowo nie stoją po tej samej stronie co Prezydent, zaczynają mówić o chaosie, o eksperymencie i o hejcie, to znaczy, że coś pękło. I to pęknięcie widać również wewnątrz środowisk, które formalnie miały reformę wspierać. W samej koalicji popierającej zmiany pojawiają się zgrzyty, napięcia, niepewność. Coraz częściej słychać głosy, że tempo jest zbyt szybkie, że dokumenty są niekompletne, że nauczyciele nie dostali realnych narzędzi, a samorządy nie mają jasności, kto i z czego sfinansuje wdrożenie.

To nie jest już sprzeciw ideologiczny. To jest sprzeciw praktyczny. Dyrektorzy szkół nie pytają, czy reforma jest „postępowa” albo „konserwatywna”. Pytają, jak ułożyć plan lekcji, jak przygotować kadrę, jak poinformować rodziców, jak nie zgubić uczniów w trakcie zmiany zasad egzaminacyjnych. I na te pytania Kompas Jutra w obecnym kształcie nie daje odpowiedzi.

Najbardziej niepokojące jest jednak to, że w całej tej historii szkoła zaczęła znikać jako realne miejsce, a pojawiać się jako abstrakcyjny projekt. Gdy słucha się konferencji, ma się wrażenie, że mówimy o systemie idealnym, czystym, pozbawionym tarcia, w którym wszystko da się wdrożyć rozporządzeniem. Tymczasem szkoła to przestrzeń relacji, emocji, konfliktów, problemów wychowawczych i edukacyjnych, których nie da się rozwiązać hasłem ani slajdem.

I tu wraca pytanie fundamentalne: co by było, gdyby nauczyciel zwrócił się do ucznia w takim stylu, w jakim minister edukacji zwróciła się do Prezydenta? Gdyby powiedział: „to, co mówisz, to bełkot”, „to żałosne”, „głupszego argumentu nie słyszałem”. Każdy, kto zna szkołę, wie, że taka sytuacja skończyłaby się bardzo szybko interwencją dyrektora, skargą rodziców, a w skrajnych przypadkach wizytacją kuratorium. Szkoła ma standardy języka, bo wie, że słowo wychowuje. Tym bardziej niepokojące jest to, że osoby stojące na czele systemu edukacji te standardy lekceważą.

W tym sensie Kompas Jutra przestał być tylko nazwą reformy. Stał się symbolem zagubienia. Zagubienia w języku, w relacjach, w tempie, w rozumieniu roli szkoły. Zamiast spokojnego prowadzenia dostaliśmy nerwowe ruchy igły, zamiast mapy – szkic roboczy, a zamiast dialogu – konferencyjny monolog.

Weto Prezydenta nie rozwiązuje wszystkich problemów. Nie czyni szkoły idealną. Nie odpowiada na wszystkie wyzwania współczesności. Ale zrobiło jedną rzecz fundamentalną: zatrzymało pęd i zmusiło do spojrzenia w lustro. Pokazało, że bez przygotowania, bez szacunku do ludzi pracujących w szkołach i bez kultury debaty żadna reforma nie będzie jutrem, tylko kolejnym etapem błądzenia.

Jeżeli Kompas Jutra ma jeszcze odzyskać sens, to nie poprzez kolejne konferencje i ostrzejsze słowa, ale poprzez cofnięcie się o krok, przyznanie się do błędów, uspokojenie emocji i powrót do rozmowy z tymi, którzy szkołę znają od środka. Inaczej kompas dalej będzie wskazywał drogę – tyle że nie do przyszłości, lecz do coraz bardziej zdewastowanego zaufania.

A szkoła bez zaufania nie ma jutra.