Reforma czy eksperyment? Nie pozwólmy wysadzić polskiej szkoły w powietrze

Nie mam wątpliwości, że stoimy dziś przed jednym z najpoważniejszych momentów w historii polskiej edukacji po 1989 roku. To nie jest kolejna „dyskusja o programach”, nie jest to spór o jedną czy drugą godzinę lekcyjną. To jest pytanie zasadnicze: czy polska szkoła ma być reformowana w duchu odpowiedzialności, czy stać się polem eksperymentu ideologicznego, którego skutki odczują całe pokolenia. I właśnie dlatego używam słów ostrych. Bo sytuacja jest ostra.

W czasie rozmowy w „Aktualnościach dnia” powiedziałem jasno: politycy przychodzą i odchodzą, kadencje się kończą, listy wyborcze się zmieniają, ale szkoła zostaje z konsekwencjami decyzji podejmowanych dziś. To dzieci, nauczyciele i rodzice będą za kilka, kilkanaście lat sprzątać bałagan po nieprzemyślanych reformach. Nie ministrowie. Nie doradcy. Nie autorzy projektów. Oni pójdą dalej. Szkoła nie.

Problem polega na tym, że obecnie nie mamy do czynienia z reformą w klasycznym znaczeniu tego słowa. Reforma zakłada diagnozę, konsultacje, szacunek dla ciągłości systemu i odpowiedzialność za skutki. Tymczasem to, co obserwujemy, przypomina eksperyment prowadzony metodą faktów dokonanych, często rozporządzeniem, często wbrew środowiskom, które na co dzień dźwigają ciężar edukacji. To nie jest państwo poważne. To jest państwo improwizujące.

Szczególnie niebezpieczne jest to, że szkoła została wciągnięta w wojnę ideologiczną, w której uczniowie stają się zakładnikami sporów światopoglądowych. Edukacja przestaje być przestrzenią formacji intelektualnej i moralnej, a zaczyna pełnić funkcję narzędzia przebudowy społecznej. Nie mówi się już o tym, jak lepiej uczyć matematyki, historii czy języka polskiego, lecz o tym, jak „zmieniać mentalność”, „dekodować tradycję”, „neutralizować wartości”. To nie są pojęcia pedagogiczne. To są pojęcia rewolucyjne.

W tym kontekście szczególnie jaskrawa jest próba marginalizacji wychowania religijnego i etycznego. Nie chodzi tylko o jedną godzinę mniej czy więcej. Chodzi o symboliczne wypchnięcie chrześcijaństwa poza nawias szkoły, jakby było czymś wstydliwym, niepożądanym, anachronicznym. A przecież polska szkoła przez dekady opierała się na wartościach, które budowały wspólnotę, odpowiedzialność, poczucie sensu. Usunięcie tych fundamentów nie tworzy „nowoczesności”. Tworzy pustkę.

Nie można też udawać, że chaos prawny, który dziś dotyka szkoły, jest przypadkiem. Gdy prawo zmienia się szybko, bez stabilnych ram, gdy dyrektorzy nie wiedzą, jak interpretować przepisy, gdy nauczyciele dowiadują się o zmianach na ostatnią chwilę, system przestaje wychowywać do ładu, a zaczyna uczyć chaosu. To ma konsekwencje nie tylko organizacyjne, ale wychowawcze. Dziecko uczy się w takim środowisku jednego: że nic nie jest trwałe, że zasady są płynne, że autorytet jest chwilowy.

Dlatego z pełną odpowiedzialnością powiedziałem: weto prezydenckie nie jest przeszkodą, lecz bezpiecznikiem. Jest momentem zatrzymania, który w zdrowym państwie powinien prowadzić do refleksji, a nie do szukania „bocznych drzwi”. Jeśli władza reaguje na weto próbą obejścia go rozporządzeniami, to znaczy, że nie rozumie albo nie chce rozumieć, czym jest odpowiedzialność konstytucyjna. Edukacja nie może być zarządzana w trybie obejścia.

Projekt zwany dziś „Kompasem 2026” brzmi atrakcyjnie na slajdach i w prezentacjach. Każda rewolucja edukacyjna tak brzmi na początku. Problem w tym, że kompas bez zakotwiczenia w wartościach nie prowadzi – on dryfuje. A dryf w edukacji oznacza utratę tożsamości, rozpad wspólnoty szkolnej i narastające napięcia społeczne. Nie da się wychować odpowiedzialnych obywateli w systemie, który sam jest wewnętrznie sprzeczny.

Nie jestem przeciwnikiem zmian. Jestem przeciwnikiem zmian nieodpowiedzialnych. Jestem przeciwnikiem reform pisanych zza biurka, bez rozmowy z nauczycielami, rodzicami i uczniami. Jestem przeciwnikiem ideologii, która traktuje szkołę jak laboratorium społeczne. Edukacja to nie poligon. Edukacja to nie eksperyment. Edukacja to inwestycja w naród.

I właśnie dlatego mówię dziś jasno: jeśli nie zatrzymamy tego procesu teraz, za kilka lat będziemy mówić już nie o reformie, ale o naprawie szkód. A naprawa zawsze kosztuje więcej niż odpowiedzialne działanie na początku. To jest moment decyzji. Moment, w którym trzeba powiedzieć „dość”. Nie w imię polityki. W imię dzieci. W imię przyszłości. W imię Polski.